ที่ดิน ส.ป.ก. ซื้อขายได้ไหม? ส.ป.ก. 4-01 กับโฉนดเพื่อการเกษตร (อัปเดต 2569)

ที่ดินชัวร์ · กฎหมายที่ดินน่ารู้ EP.13 · ข้อมูล ณ ต.ค. 2569

ที่ดิน ส.ป.ก. 4-01 เป็นที่ดินที่รัฐจัดให้เกษตรกรทำกิน ซื้อขายไม่ได้ โอนได้เฉพาะตกทอดแก่ทายาทโดยธรรม หรือโอนให้ ส.ป.ก. และสถาบันเกษตรกร ส่วน โฉนดเพื่อการเกษตร ยังเป็นที่ดินปฏิรูป ใช้ทำเกษตรเท่านั้น และขายให้บุคคลทั่วไปไม่ได้

ส.ป.ก. คืออะไร

• ที่ดินในเขตปฏิรูปที่ดินตาม พ.ร.บ.การปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2518 จัดให้เกษตรกรเข้าทำกิน ใช้ทำเกษตรเท่านั้น
• เกษตรกรและครอบครัวเดียวกันได้ไม่เกิน 50 ไร่ ถ้าเลี้ยงสัตว์ใหญ่ไม่เกิน 100 ไร่ (มาตรา 30)

ส.ป.ก. 4-01 ห้ามซื้อขาย

• แบ่งแยกหรือโอนสิทธิให้ผู้อื่นไม่ได้ เว้นแต่ตกทอดทางมรดกแก่ทายาทโดยธรรม หรือโอนให้สถาบันเกษตรกรหรือ ส.ป.ก. (มาตรา 39)
• กฎกระทรวงปี 2567 กำหนดให้ทายาทต้องใช้ที่ดินทำเกษตรต่อ และโอนให้สถาบันเกษตรกรได้เพื่อชำระหนี้กับสถาบันนั้น

แอบซื้อขายเสี่ยงอะไร

• ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าสัญญาซื้อขายที่ดิน ส.ป.ก. เป็นโมฆะ เพราะมีวัตถุประสงค์ต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย
• เรื่องเงินคืน ศาลฎีกาตัดสินไม่ตรงกัน: ฎีกา 1876/2542 ไม่ให้เรียกเงินคืน แต่ฎีกา 10669/2546 ให้คืนเงินตามหลักลาภมิควรได้ ผู้ซื้อจึงเสี่ยงทั้งเสียเงินและไม่ได้ที่ดิน
• ผู้ถือสิทธิที่ขายฝ่าฝืนระเบียบ อาจถูกตักเตือนและเพิกถอนสิทธิ

โฉนดเพื่อการเกษตร

• ตามระเบียบคณะกรรมการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2566 มีผล 9 ธ.ค. 2566 ผู้ถือ ส.ป.ก. 4-01 ที่ได้รับจัดที่ดินมาแล้วไม่น้อยกว่า 5 ปี ขอเปลี่ยนเป็นโฉนดเพื่อการเกษตรได้
• ยังเป็นที่ดินปฏิรูป ใช้ทำเกษตรเท่านั้น
• ใช้เป็นหลักประกันกู้เงินกับ ธ.ก.ส. และกองทุนการปฏิรูปที่ดินได้
• 2 ปีแรกห้ามเปลี่ยนมือ เว้นแต่ให้คู่สมรส บุตร หรือญาติ พ้น 2 ปีแล้วสละสิทธิให้เกษตรกรที่มีคุณสมบัติได้ โดย ส.ป.ก. ต้องอนุมัติ ขายให้บุคคลทั่วไปไม่ได้

เทียบเอกสาร

อัปเดต 2569

• ปี 2567 ออกโฉนดเพื่อการเกษตร 335,943 แปลง ปี 2568 อีก 518,760 แปลง รวม 854,703 แปลง ราว 9.31 ล้านไร่ เป้าหมายปี 2569 อีก 200,000 แปลง
• พื้นที่ที่ทับซ้อนกับอุทยานหรือป่าอนุรักษ์ ส.ป.ก. ระงับการออกเอกสารจนกว่าจะชี้ขาดแนวเขต (กรณีเขาใหญ่ปี 2567 สั่งยกเลิกเอกสารที่ออกทับแนวเขต)
• ร่าง พ.ร.บ.การปฏิรูปที่ดินและคุ้มครองพื้นที่เกษตรกรรม เปิดรับฟังความเห็นกลางปี 2569 ยังไม่เป็นกฎหมาย

ก่อนซื้อที่ดิน

• ดูชนิดเอกสาร ส.ป.ก. 4-01, ส.ป.ก. 4-28 และโฉนดเพื่อการเกษตร ล้วนเป็นที่ดินในเขตปฏิรูป ไม่ใช่โฉนดที่ดิน น.ส.4จ
• คนที่ไม่ใช่เกษตรกรซื้อไม่ได้ แม้ผู้ขายบอกว่า “เปลี่ยนเป็นโฉนดแล้ว”
• ตรวจสอบกับสำนักงานที่ดินหรือ ส.ป.ก. จังหวัดก่อนจ่ายเงินทุกครั้ง

อ่านตอนก่อนหน้า: EP.12 โฉนดหาย · EP.11 เช่าที่ดิน

อ่านตอนต่อไป: EP.14 ยกที่ดินให้ลูก ถอนคืนได้ไหม

แหล่งอ้างอิง

• พ.ร.บ.การปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2518 (ส.ป.ก.) มาตรา 30, 39
• ฐานเศรษฐกิจ: กฎกระทรวงการแบ่งแยกหรือโอนสิทธิ พ.ศ. 2567
• คำพิพากษาฎีกาที่ 1876/2542 · 10669/2546
• สำนักข่าวอิศรา: ระเบียบ คปก. (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2566 · Thai PBS · ฐานเศรษฐกิจ: เงื่อนไขเปลี่ยนมือ
• กรุงเทพธุรกิจ: ใช้โฉนดเพื่อการเกษตรค้ำประกัน ธ.ก.ส.
• ไทยรัฐ: ผลการออกโฉนดเพื่อการเกษตร 2567–2568 และเป้าหมาย 2569
• Thai PBS: กรณีเขาใหญ่ · TCIJ: พื้นที่ทับซ้อนอุทยาน
• รัฐสภา: รับฟังความเห็นร่าง พ.ร.บ.การปฏิรูปที่ดินและคุ้มครองพื้นที่เกษตรกรรม

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป กรณีเฉพาะควรสอบถาม ส.ป.ก. จังหวัด สำนักงานที่ดิน หรือนักกฎหมาย